Kabla Hujafanya Uamuzi Mgumu, Jiulize Itakugharimu Nini Kurudi Nyuma

Jioni inakaribia kuisha na bado uamuzi uleule uko wazi kwenye simu yako. Tunaweza kwanza kuangalia njia ya kurudi kabla ya kutafuta tena?

Labda umeketi nyumbani baada ya kazi, ukiwa na jumbe, kurasa za mtandaoni na maelezo machache yanayokuvuta pande tofauti.

Hujapuuza uamuzi huo. Huenda tu unauchukulia kila uchaguzi kana kwamba ukishaingia, mlango unafungwa nyuma yako.

Badala ya kutafuta maoni mengine, jaribu swali tofauti:

Ikiwa uchaguzi huu hautanifaa, nitahitaji nini ili nirudi nyuma?

Kwa kifupi

• Hebu tuanze kwa kuona gharama halisi ya kubadilisha uamuzi kabla ya kuamua hatari yake ni kubwa kiasi gani.
• Hebu tuchunguze taarifa zinazoweza kubadilisha jibu letu badala ya kukusanya kila maoni yanayopatikana.
• Hebu tuweke njia ya kutoka wazi kabla ya kutumia uchaguzi unaoweza kubadilishwa kama jaribio.

1. Tambua gharama halisi ya kurudi nyuma

Uamuzi unaweza kuhisi mkubwa lakini bado ukaacha njia ya kurudi ambayo unaweza kuitumia.

Uamuzi mwingine unaweza kuonekana wa kawaida mwanzoni, lakini kuubadilisha baadaye kukagharimu muda, pesa, uaminifu, au fursa ambayo si rahisi kupata tena.

Nyaraka za AWS hutumia maneno two-way door na one-way door kueleza tofauti hii. Two-way door ni uamuzi unaoweza kubadilishwa bila ugumu mkubwa, huku one-way door ukiwa uamuzi ambao ni mgumu kuubadilisha na hivyo unahitaji umakini zaidi. AWS hutumia wazo hili katika maamuzi ya biashara na teknolojia; hailielezi kama sheria ya kisayansi kwa kila uamuzi wa maisha binafsi. (AWS Prescriptive Guidance)

Bado tunaweza kutumia picha hii kwa uangalifu katika maamuzi ya kawaida.

Fikiria timu yako Nairobi imekuomba ushughulikie jukumu moja la ziada kila wiki kwa kipindi kifupi cha majaribio, huku majukumu yako mengine yakibaki yaleyale.

Ikiwa baadaye unaweza kulirudisha jukumu hilo bila kumsababishia mtu mwingine tatizo kubwa, uamuzi huo unaweza kuwa rahisi kiasi fulani kuubadilisha.

Sasa linganisha hilo na kukubali mabadiliko yatakayokufanya uondoke nyumbani kwako Kisumu na kupanga upya maisha yako ya kila siku Nairobi.

Huenda bado ukaweza kurudi baadaye, lakini njia ya kurudi inaweza kuhitaji pesa zaidi, muda zaidi, na mabadiliko makubwa zaidi kuliko uchaguzi wa kwanza.

Maswali matatu yanaweza kufanya tofauti hiyo ionekane wazi:

• Nikibadilisha mawazo yangu, ni kitu gani hasa nitahitaji kutengua?
• Ni muda, pesa, uaminifu, au fursa gani inaweza kupotea hata nikirudi?
• Ni nani mwingine atakayebeba sehemu ya gharama hiyo?

Ndiyo maana “unaweza kuubadilisha” haimaanishi tu “unaweza kuufuta.”

Uamuzi ni rahisi zaidi kurudisha nyuma pale ambapo njia ya kurudi ni halisi na gharama ya kuitumia ni ndogo kiasi cha kukubalika.

Ukiona njia hiyo wazi, uamuzi unakuwa wa kueleweka zaidi. Unaweza kupima kitakachotokea kwa kweli badala ya kutegemea tu uzito unaouhisi wakati wa kuchagua.

2. Chunguza taarifa ambayo inaweza kubadilisha jibu lako

Baada ya kuelewa gharama ya kurudi nyuma, unaweza kuamua ni nini kinachostahili uchunguzi zaidi.

Lengo si kukusanya taarifa nyingi iwezekanavyo. Lengo ni kupata taarifa ambayo bado inaweza kubadilisha uchaguzi wako.

Uamuzi ambao ni mgumu kuubadilisha unaweza kuhitaji uchunguzi wa kina zaidi kwa sababu dhana isiyo sahihi inaweza kuwa ghali kurekebisha. Uamuzi wenye njia wazi na yenye gharama ndogo ya kurudi unaweza usihitaji kiwango hicho cha utafiti.

Kwa hiyo, badala ya kuuliza, “Nimefanya utafiti wa kutosha?”, uliza:

Ni taarifa gani ambayo, ikiwa jibu lake litakuwa tofauti, itanifanya nichague tofauti?

Fikiria unatafakari kazi ambayo itakuhitaji uwe ofisini Upper Hill katika siku fulani.

Huenda tayari unajua kuwa kazi yenyewe inakuvutia. Lakini ikiwa ratiba inayohitajika haitatoshea katika wiki yako, ratiba hiyo ni muhimu zaidi kuliko maoni mengine ya jumla kuhusu kama nafasi hiyo inaonekana nzuri.

Chunguza taarifa inayoweza kuhamisha uamuzi.

Jibu hilo likishakuwa wazi, kusoma maoni mengine kumi kuhusu kama kazi hiyo inavutia kunaweza kuongeza kelele bila kubadilisha uchaguzi wako.

Hapo ndipo utafiti wako unapata mahali pa kusimama.

Hujaribu kuondoa kila kitu usichokijua. Unajaribu kutatua mambo yasiyojulikana ambayo bado yanaweza kubadilisha jibu.

Uamuzi mgumu kurudisha nyuma unaweza kuwa na taarifa kadhaa za aina hii. Kuzitaja kunakusaidia kuelekeza umakini kwenye maswali yanayostahili, badala ya kuona kila jambo lisilo na jibu kama lenye uzito sawa.

Huenda kutokuwa na uhakika kusitoweke kabisa, lakini hatua inayofuata ya kuchunguza inakuwa wazi.

3. Weka njia ya kutoka kabla jaribio dogo halijawa ahadi kubwa

Kusema tu kwamba uamuzi “unaweza kubadilishwa” haitoshi.

Jaribio la muda linaweza kugeuka polepole kuwa hali ya kawaida ikiwa hujaamua litamalizika wapi.

Ikiwa unataka kujifunza kupitia jaribio dogo, hakikisha njia ya kurudi ni ya kweli kabla hujaanza.

Fikiria unataka kujaribu jukumu moja la ziada jioni kila wiki baada ya siku yako ya kawaida ya kazi Nairobi.

Badala ya kusema, “Nitaona itakuwaje,” unaweza kulipa jaribio mipaka minne iliyo wazi:

Mabadiliko: Chukua jukumu moja la ziada jioni kila wiki.
Mpaka: Acha majukumu yako mengine ya kawaida bila kubadilika.
Wakati wa kukagua: Pitia tena uamuzi baada ya wiki nne.
Njia ya kutoka: Acha jukumu hilo la ziada ikiwa mara kwa mara linachukua muda uliokuwa umepanga kuulinda.

Wiki nne ni mfano tu, si sheria. Wakati mzuri wa kukagua unategemea uamuzi wenyewe na watu wanaoathiriwa nao.

Sasa fikiria kwamba kufikia wiki ya pili, jukumu hilo la ziada linachukua muda mwingi zaidi kuliko ulivyotarajia.

Kwa sababu uliweka mpaka na njia ya kutoka kabla ya kuanza, una sababu wazi ya kulipitia tena jaribio. Huhitaji kuendelea kwa sababu tu tayari umetumia muda kulifanya.

Kanuni hiyo hiyo inaweza kusaidia katika maamuzi madogo ya binafsi.

Unaweza kujaribu kusoma mahali tofauti kwa jioni chache kabla ya kubadilisha ratiba yako yote ya wiki. Unaweza pia kutengeneza toleo dogo la wazo la ubunifu kabla ya kulitolea miezi kadhaa.

Wazo muhimu si “anza kidogo” pekee.

Ni kuhakikisha njia ya kurudi bado ipo huku jaribio likikupa taarifa ambayo usingeipata kwa kufikiria pekee.

Kwanza tuone gharama ya kurudi, kisha tuchunguze kinachoweza kubadilisha jibu, halafu tulinde njia ya kutoka

Hatua hizi tatu zinatatua sehemu tofauti za tatizo moja.

Kwanza, tambua gharama halisi ya kubadilisha uamuzi. Hapo utaona kama mlango ni rahisi kufungua tena au unaonekana tu kuwa hivyo.

Kisha, lenga taarifa zinazoweza kubadilisha jibu lako. Uamuzi mgumu kurudisha nyuma unaweza kuhitaji uchunguzi zaidi, huku uamuzi unaoweza kubadilishwa usihitaji kulinganisha bila mwisho.

Mwisho, ikiwa utatumia jaribio lenye mipaka ili kujifunza, amua mpaka wake, wakati wa kukagua, na njia ya kutoka kabla jaribio halijakua na kuwa ahadi kubwa zaidi.

Njia hii haiwezi kukuahidi kwamba kila uchaguzi utakuwa sahihi.

Inakupa kitu cha kutumia zaidi: njia ya kuamua ni kiasi gani cha uhakika ambacho uchaguzi huu mahususi unastahili kabla hujasonga mbele.

Sogea karibu na mtu unayetaka kuwa

• Hebu tuchague uamuzi mmoja tunaorudia kuufikiria na tutaje gharama halisi ya kurudi nyuma.
• Hebu tutafute taarifa ambayo bado hatuna na ambayo inaweza kubadilisha uchaguzi wetu kabla ya kutafuta maoni zaidi.
• Hebu tulinde jaribio lolote lenye mipaka kwa kuweka mpaka, wakati wa kukagua, na njia ya kutoka wakati kurudi bado kunawezekana.

Hatuhitaji kuchukulia kila uamuzi kana kwamba hauna hatari.

Pia hatuhitaji kuchukulia kila uamuzi kana kwamba hatua moja mbele inafanya kurudi kuwa jambo lisilowezekana.

Wakati mwingine hatua inayofuata huonekana wazi zaidi tunapoweka njia ya kurudi ndani ya uamuzi tangu mwanzo.