Có quá nhiều lựa chọn mà vẫn chưa quyết được? Hãy tách điều cần biết khỏi điều chỉ có thể biết khi thử

Bảng so sánh cứ dài thêm, nhưng chúng ta thực sự còn chờ câu trả lời nào?

Hãy hình dung màn hình trước mặt bạn.

Ba công việc có thể chọn. Hai khóa học. Một ý tưởng dự án phụ.

Bạn có các cột về lương, học phí, thời gian, kỹ năng, đánh giá, lợi ích có thể có và điểm bất lợi. Mỗi khi tìm thấy điều gì mới, bạn lại thêm một hàng.

Sự do dự này là điều dễ hiểu khi lựa chọn có thể ảnh hưởng đến thu nhập, tiền tiết kiệm hoặc thời gian của bạn. Cân nhắc kỹ không đồng nghĩa với việc bạn không muốn hành động.

Nhưng trong bảng đó có một vấn đề khó thấy.

Nó đang coi mọi điều chưa biết như thể chúng là cùng một loại câu hỏi.

Có những câu hỏi có thể trả lời trước khi bạn chọn.

Có những câu hỏi chỉ rõ hơn sau khi bạn trực tiếp trải nghiệm một phần nhỏ của thực tế.

Sự khác biệt đó quyết định bước tiếp theo của bạn.

Hãy cùng làm cho quyết định nhỏ lại trước khi biến nó thành quyết định cuối cùng.

• Hãy cùng bảo vệ những phần của quyết định vốn tốn kém hoặc khó đảo ngược.
• Hãy cùng tách dữ kiện có thể kiểm tra ngay khỏi những câu hỏi cần trải nghiệm.
• Hãy chỉ thử điều thực sự cần thử, với giới hạn rõ ràng về thời gian, tiền bạc và mức cam kết.

1. Tìm phần nào của quyết định thực sự khó quay lại

“Tôi có nên chuyển nghề không?” nghe như một quyết định duy nhất.

Nhưng thường đó là nhiều quyết định ghép lại.

Đọc mô tả công việc là một quyết định. Nói chuyện với người đang làm công việc đó là một quyết định khác. Làm một dự án luyện tập nhỏ cũng là một bước khác. Nghỉ công việc hiện tại lại là một bước khác nữa.

Mỗi bước có cái giá khác nhau.

Vì vậy, câu hỏi hữu ích không chỉ là: “Tôi có thể quay lại không?”

Hãy hỏi:

“Nếu đổi ý, điều gì sẽ khó lấy lại?”

Đó có thể là tiền. Có thể là nguồn thu nhập ổn định. Có thể là vài tháng thời gian. Cũng có thể là một hợp đồng hoặc lời hứa với người khác.

Điều này quan trọng vì phần tốn kém nhất của một lựa chọn không phải lúc nào cũng cần xảy ra trước.

Giả sử bạn hứng thú với một loại công việc khác. Trước khi rời vị trí hiện tại, bạn có thể xem các mô tả tuyển dụng thực tế, nói chuyện với người trong lĩnh vực đó, luyện một nhiệm vụ liên quan hoặc quan sát công việc ở mức phù hợp với hoàn cảnh của mình.

Nguyên tắc tương tự cũng áp dụng cho việc học. Trả tiền cho một chương trình dài và dành một khoảng thời gian ngắn để thử môn học không phải là cùng một mức cam kết.

Với dự án phụ cũng vậy. Tự làm một mẫu công việc cho riêng mình khác với việc hứa cung cấp một công việc có trả phí cho người khác.

Mục tiêu không phải là giả vờ rằng mọi quyết định lớn đều có thể hoàn toàn không còn rủi ro.

Mục tiêu là ngừng coi cam kết cuối cùng và phép thử hữu ích đầu tiên như hai việc phải xảy ra cùng lúc.

2. Hỏi xem câu trả lời còn thiếu là dữ kiện hay trải nghiệm

Bây giờ hãy nhìn vào những câu hỏi vẫn còn lại.

Xét hai trường hợp.

Trường hợp A: “Tôi có đủ khả năng chi trả cho khóa học này không?”

Bạn có thể cần biết tổng chi phí hiện tại, điều khoản thanh toán, thời gian học dự kiến và các điều kiện hủy có liên quan đến mình.

Đó là những câu hỏi về thông tin.

Nếu một dữ kiện quan trọng vẫn còn thiếu, tiếp tục kiểm tra là hợp lý.

Bây giờ xét câu hỏi khác:

Trường hợp B: “Sau khi sự hào hứng ban đầu qua đi, tôi có còn muốn dùng kỹ năng này không?”

Đề cương có thể cho bạn biết khóa học bao gồm gì. Đánh giá có thể cho bạn biết người khác nghĩ gì. Một trang hướng nghiệp có thể mô tả công việc liên quan.

Nhưng những nguồn đó không thể cho bạn biết đầy đủ mình sẽ phản ứng thế nào khi phải lặp lại chính nhiệm vụ đó nhiều lần.

Đó là một câu hỏi cần trải nghiệm.

Hướng dẫn nghề nghiệp của University of Oxford khuyên người đọc tìm những thông tin thiết yếu trước khi ra quyết định, đồng thời lưu ý rằng không thể biết mọi thứ từ trước. Khi có thể, họ gợi ý tích lũy kinh nghiệm công việc liên quan hoặc quan sát công việc để tiếp xúc trực tiếp hơn với môi trường đó. (University of Oxford Careers Service)

Cách tách này cũng áp dụng cho những lựa chọn thường nằm chung trong một bảng so sánh:

Lựa chọn	Nên tìm hiểu trước khi cam kết	Có thể cần một ít trải nghiệm
Công việc hoặc hướng nghề nghiệp	Lương, địa điểm, nhiệm vụ, điều kiện, kỹ năng cần có	Phản ứng của bạn với nhiệm vụ cốt lõi, nhịp độ và cách làm việc
Khóa học hoặc lộ trình học	Nội dung, tổng chi phí, thời gian cần thiết, kiến thức nền, điều khoản quan trọng	Bạn có muốn tiếp tục luyện tập và dùng kỹ năng đó hay không
Dự án phụ	Chi phí có thể phát sinh, công cụ, lời hứa bạn sẽ đưa ra và giới hạn thời gian của mình	Bạn có thích việc tạo ra, giải thích và lặp lại công việc đó hay không

Bây giờ hãy giả sử bảng của bạn đã có đủ các dữ kiện ở cột giữa.

Đọc thêm năm bài đánh giá nữa vẫn có thể khiến bạn cảm thấy mình đang tiến lên.

Nhưng nếu câu hỏi thực sự chưa được trả lời nằm ở cột bên phải, câu trả lời không còn nằm trong bảng nữa.

Bạn có thể nói:

“Tôi không thiếu thêm một phép so sánh. Tôi đang thiếu trải nghiệm với đúng phần này.”

Câu đó giúp bạn biết khi nào nên tiếp tục nghiên cứu và khi nào nghiên cứu đã chạm giới hạn.

3. Biến một câu hỏi cần trải nghiệm thành phép thử có chi phí và điều kiện dừng

“Cứ thử đi” là chưa đủ.

Một phép thử không có ranh giới có thể âm thầm biến thành chính cam kết mà bạn muốn tránh.

Thay vào đó, hãy để phép thử trả lời một câu hỏi duy nhất.

Dưới đây là một ví dụ minh họa.

Giả sử bạn đang cân nhắc phân tích dữ liệu vì công việc nghe có vẻ thú vị, nhưng bạn chưa biết mình có thích quá trình thực tế hay không.

Câu hỏi cần trả lời: Tôi có muốn có thêm trải nghiệm với việc làm sạch dữ liệu, tìm ra một kết quả hữu ích và giải thích điều mình tìm thấy không?

Phép thử: Dùng một bộ dữ liệu công khai nhỏ hoặc dữ liệu hư cấu. Làm sạch dữ liệu, trả lời một câu hỏi đơn giản và giải thích kết quả bằng ngôn ngữ dễ hiểu.

Giới hạn thời gian: Tổng cộng sáu giờ trong hai tuần.

Giới hạn tiền: Không mua thêm công cụ hoặc gói thuê bao trả phí mới.

Dừng nếu: Đã dùng hết sáu giờ; nhiệm vụ cần thông tin mật; xuất hiện một khoản phí ngoài dự kiến; hoặc phép thử bắt đầu tạo ra nghĩa vụ ngoài kế hoạch ban đầu.

Kết quả nào được xem là hữu ích: Khi kết thúc, bạn có thể gọi tên phần nào khiến mình hứng thú, phần nào làm mình mệt hoặc khó chịu, khoảng trống kỹ năng nào xuất hiện và liệu một vòng thử nhỏ nữa có đáng với thời gian của mình hay không.

Điều phép thử này không chứng minh: Nó không cho thấy bạn sẽ được tuyển, sẽ thành công trong một nghề mới hay sẽ thích mọi công việc phân tích dữ liệu thực tế.

Giới hạn này rất quan trọng.

Bạn không dùng sáu giờ để trả lời: “Đây có nên trở thành sự nghiệp của tôi không?” Bạn dùng sáu giờ để trả lời: “Tôi có đủ lý do để học thêm không?”

Cấu trúc này cũng có thể dùng ở nơi khác.

Với dự án phụ, phép thử có thể là một đề bài khách hàng hư cấu thay vì nhận một công việc có trả phí.

Với khóa học, đó có thể là một phần học hoặc luyện tập ngắn trước khi mua một chương trình lớn hơn, khi tài liệu đó được cung cấp hợp pháp cho bạn.

Với hướng nghề nghiệp, đó có thể là một cuộc trò chuyện tìm hiểu nghề, quan sát công việc, một nhiệm vụ luyện tập gần với thực tế hoặc một hình thức tiếp xúc có giới hạn khác phù hợp với hoàn cảnh của bạn.

Trước khi bắt đầu, bạn có thể gói toàn bộ quyết định vào năm dòng:

Trước khi cam kết với ___, tôi cần biết ___.

Phần tôi không thể biết chỉ bằng so sánh là ___.

Tôi sẽ thử điều đó bằng cách ___ cho đến ___.

Mức tối đa tôi sẵn sàng bỏ ra là ___ giờ, ___ tiền hoặc ___ mức cam kết khác.

Tôi sẽ dừng nếu ___. Sau đó, tôi chỉ quyết định xem bước tiếp theo có đáng để đi tiếp hay không.

Câu cuối cùng giữ cho một phép thử nhỏ vẫn chỉ là một phép thử nhỏ.

Bạn không cần biến mọi thử nghiệm thành một danh tính mới, một công việc kinh doanh mới hay một sự nghiệp mới.

Hãy nghiên cứu trước khi sai lầm có giá cao; hãy thử khi câu trả lời phụ thuộc vào trải nghiệm

Ba phần này nên đi theo đúng thứ tự đó.

Trước tiên, xác định điều gì sẽ khó đảo ngược. Điều đó cho bạn biết nơi nào cần thận trọng.

Tiếp theo, tách những điều chưa biết còn lại thành câu hỏi về dữ kiện và câu hỏi cần trải nghiệm. Điều đó cho bạn biết thêm một giờ so sánh có thực sự giúp ích hay không.

Chỉ sau đó phép thử mới có ý nghĩa. Hãy cho nó đủ thời gian và đủ thực tế để bạn học được điều gì đó, nhưng đừng để mức cam kết lớn đến mức thử nghiệm vô tình trở thành quyết định cuối cùng.

Cách nhìn này cũng thay đổi ý nghĩa của việc “chọn đúng”.

Bạn có thể không tìm ra một lựa chọn hoàn hảo trước khi bắt đầu.

Nhưng bạn có thể đưa ra quyết định cho bước tiếp theo một cách có trách nhiệm dựa trên thông tin hiện có, đồng thời bảo vệ mình khỏi những chi phí mà bạn chưa sẵn sàng chấp nhận.

Thay vì hỏi “Lựa chọn nào chắc chắn đúng?”, bạn có thể hỏi:

“Tôi phải biết gì trước khi cam kết, và điều gì tôi có thể học an toàn hơn bằng cách thử?”

Tiến gần hơn đến con người bạn muốn trở thành

• Hãy cùng chọn một quyết định có bảng so sánh ngày càng dài và đánh dấu phần thực sự tốn kém nếu muốn quay lại.
• Hãy cùng gọi tên những điều còn chưa biết và tách “cái này có thể kiểm tra” khỏi “cái này cần trải nghiệm mới biết”.
• Hãy cùng biến một câu hỏi cần trải nghiệm thành một phép thử nhỏ có ngày kết thúc, giới hạn chi phí và điều kiện dừng rõ ràng.

Hướng dẫn Coursera

Học theo một lộ trình có cấu trúc có thể hữu ích khi phép thử cho thấy bạn đang thiếu một kiến thức hoặc kỹ năng cụ thể.

Nó ít hữu ích hơn nếu câu hỏi thực sự chưa được trả lời là bạn có muốn làm chính công việc đó hay không.

Khi bạn đã gọi tên được mình muốn học gì và vì sao, hướng dẫn Coursera của vinsurgo có thể giúp bạn so sánh một lựa chọn học có cấu trúc với nhu cầu cụ thể đó, thay vì bắt đầu từ số lượng khóa học trong danh mục.

Hãy xem hướng dẫn Coursera khi bạn đã biết mình đang muốn thử điều gì.