Kế hoạch phát triển bản thân một trang cho tuần thực tế của bạn

Bạn đã từng viết một mục tiêu rất hợp lý—rồi tuần mới vẫn trôi qua như cũ?

Đó là tối Chủ nhật.

Bạn mở sổ hoặc điện thoại rồi viết:

“Cải thiện tiếng Anh.”

“Làm việc tốt hơn.”

“Tập thể dục nhiều hơn.”

Đó có thể đều là những điều bạn thực sự muốn.

Rồi thứ Hai bắt đầu. Tin nhắn đến. Công việc kéo dài hơn dự tính. Bữa tối mất nhiều thời gian hơn. Đến thứ Năm, mục tiêu vẫn còn đó, nhưng nhìn vào lịch bạn vẫn không biết bước tiếp theo là gì.

Có một khác biệt rất dễ bỏ qua: mục tiêu cho bạn biết hướng đi, còn kế hoạch cho một tuần cần một tình huống và một hành động.

“Cải thiện tiếng Anh” có thể định hướng cho bạn trong nhiều tháng. Nhưng câu đó không cho biết bạn sẽ làm gì lúc 8 giờ 10 tối thứ Ba.

Một kế hoạch một trang hữu ích sẽ làm bước tiếp theo trở nên rõ ràng:

• Hãy xác định tình huống bạn muốn thay đổi.
• Hãy chọn hành động bạn muốn thực hiện.
• Hãy đặt hành động đó vào khoảng thời gian bạn thực sự có.
• Hãy quyết định bằng chứng nào cho thấy bạn đã thử.

Trang này không phải là một bản cam kết cứng nhắc với bản thân trong tương lai. Nó chỉ là một phép thử nhỏ cho tuần sắp tới.

Bắt đầu bằng một tình huống, không phải một nhãn dán về bản thân

Giả sử bạn viết:

Tôi cần kỷ luật hơn.

Ngày mai sẽ thay đổi điều gì?

Rất khó trả lời.

Bây giờ hãy so sánh với câu này:

Sau bữa tối, tôi mở laptop để học, nhưng thường lại bắt đầu xem những thứ khác rồi buổi tối trôi qua.

Câu thứ hai có một điều mà câu đầu tiên không có: một khoảnh khắc thực tế mà bạn có thể nhận ra khi nó xảy ra.

Trong công việc cũng vậy.

Thay vì viết:

Tôi muốn tự tin hơn.

bạn có thể viết:

Trong cuộc họp hằng tuần, đôi khi tôi có một câu hỏi nhưng cuộc họp kết thúc mà tôi vẫn chưa hỏi.

Bạn không cần quyết định mình có phải là “người tự tin” hay không. Bạn chỉ cần xác định tình huống mà mình muốn hành động khác đi.

Vì vậy, phần đầu tiên của trang là:

Tình huống tôi muốn thay đổi
Khoảnh khắc nào cứ lặp lại và tôi muốn xử lý khác đi?

Ví dụ:

Khi ngồi xuống học sau bữa tối, tôi thường mất 20 phút đầu để xem những thứ không liên quan.

Điều này dễ lập kế hoạch hơn nhiều so với “phải tập trung hơn”.

Biến tình huống đó thành một hành động vừa với tuần thực tế của bạn

Khi tình huống đã rõ, hãy thu hẹp câu hỏi lại:

Khi khoảnh khắc đó đến, tôi thực sự sẽ làm gì khác đi?

Với ví dụ học tập:

Vào thứ Ba và thứ Năm sau bữa tối, trước khi mở bất cứ thứ gì không liên quan, tôi sẽ dành 20 phút làm một bài luyện tập Excel.

Lúc này, tình huống và hành động đã được nối với nhau.

Trong tâm lý học, một dạng lập kế hoạch có liên quan được gọi là implementation intention: nối một tình huống cụ thể với một phản ứng đã được quyết định trước.

Trong Study 2 của một bài báo năm 1997, sinh viên đại học đồng ý viết một báo cáo ngắn trong kỳ nghỉ Giáng sinh. Trong 36 người được đưa vào phân tích chính về việc hoàn thành nhiệm vụ, 12 trong số 17 người đã xác định trước khi nào và ở đâu họ sẽ viết đã hoàn thành báo cáo trong thời gian yêu cầu, so với 6 trong số 19 người ở nhóm đối chứng. Nghiên cứu này chỉ xem xét một nhiệm vụ khá đặc thù trên một mẫu sinh viên nhỏ, nên những con số đó không nên được xem là dự đoán cho khả năng thành công của kế hoạch của bạn. Tuy vậy, nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho một ý hẹp hơn: nối một ý định với một cơ hội cụ thể có thể giúp người ta bắt đầu hành động. (Gollwitzer & Brandstätter, 1997)

Điều đó không có nghĩa là mọi hành động đều cần một giờ cố định chính xác.

Nếu giờ làm việc của bạn thay đổi, một sự kiện có thể hữu ích hơn “7 giờ tối”.

Ví dụ:

Sau khi ăn trưa xong, tôi sẽ ôn lại năm thẻ từ vựng.

Hoặc:

Khi mở ghi chú cho cuộc họp thứ Tư, tôi sẽ viết ra một câu hỏi mà mình muốn hỏi.

Điểm quan trọng là phân biệt giữa khoảng thời gian bạn ước mình có và khoảng thời gian tuần thực tế của bạn thật sự cho phép.

Nếu thứ Ba bạn thường chỉ có 20 phút rảnh, lên kế hoạch học hai giờ không khiến mục tiêu nghiêm túc hơn. Nó chỉ khiến kế hoạch xa rời thực tế của ngày thứ Ba.

Vì vậy, hai phần tiếp theo nên được đặt cạnh nhau:

Hành động tôi muốn thực hiện
Hành động nhỏ, nhìn thấy được nào có thể tính là tiến lên một bước?

Khoảng thời gian tôi thực sự có thể dùng
Khi nào, ở đâu, hoặc sau sự kiện nào hành động đó có thể diễn ra?

Nếu hành động đó cần kiến thức mà bạn chưa có, một khóa học, cuốn sách hoặc ứng dụng có thể hữu ích. Nhưng mua một tài nguyên học tập tự nó chưa phải là kế hoạch phát triển bản thân. “Đăng ký một khóa học” chỉ trở thành bước hữu ích khi bạn cũng biết mình muốn học gì và khi nào sẽ dùng điều đó.

Xác định trước điều gì sẽ được tính là bằng chứng

Bây giờ hãy hình dung tối thứ Sáu.

Bạn sẽ biết kế hoạch có diễn ra hay không bằng cách nào?

“Bây giờ mình có cảm thấy tự tin hơn không?” là điều khó đánh giá chỉ sau một tuần.

So với:

Tôi có hỏi câu hỏi đã chuẩn bị trong cuộc họp thứ Tư không?

Câu sau rõ ràng hơn nhiều.

Trong việc học cũng vậy. Hãy so sánh:

Tôi có cảm thấy mình hiểu Excel hơn không?

với:

Tôi có hoàn thành và lưu hai tệp luyện tập đã lên kế hoạch không?

Câu thứ hai không chứng minh rằng bạn đã thành thạo Excel. Nó chỉ trả lời một câu hỏi nhỏ hơn, đúng với điều mà kế hoạch theo tuần cần biết: hành động đã định có thực sự diễn ra không?

Sự khác biệt này đặc biệt hữu ích khi kết quả cuối cùng còn phụ thuộc vào người khác.

Giả sử mục tiêu của bạn là đóng góp nhiều hơn trong các cuộc họp. Một cách kiểm tra kém hữu ích là:

Mọi người có phản ứng tốt với ý kiến của tôi không?

Câu hỏi đó trộn hành động của bạn với phản ứng của người khác.

Một cách kiểm tra hữu ích hơn là:

Tôi có chuẩn bị một ý và nói ra trong cuộc họp không?

Phản ứng của người khác có thể xem lại sau. Trước hết, hãy làm cho hành động của chính bạn trở nên nhìn thấy được.

Đây là mẫu một trang đầy đủ:

Tình huống tôi muốn thay đổi	Hành động tôi muốn thực hiện	Khoảng thời gian tôi thực sự có thể dùng	Cách tôi kiểm tra
Khoảnh khắc nào cứ lặp lại và tôi muốn xử lý khác đi?	Hành động nhìn thấy được nào có thể tính là tiến bộ?	Khi nào, ở đâu, hoặc sau sự kiện nào hành động đó có thể diễn ra?	Bằng chứng nào cho thấy tôi đã thử?
______	______	______	______

Và đây là ba ví dụ đã điền sẵn:

Lĩnh vực	Tình huống tôi muốn thay đổi	Hành động tôi muốn thực hiện	Khoảng thời gian tôi thực sự có thể dùng	Cách tôi kiểm tra
Học tập	Tôi ngồi xuống học sau bữa tối nhưng thường lại bắt đầu xem những thứ khác.	Làm một bài luyện tập Excel trong 20 phút trước khi mở thứ khác.	Thứ Ba và thứ Năm sau bữa tối.	Cuối tuần có hai tệp luyện tập đã được lưu.
Công việc	Tôi thường nghĩ ra câu hỏi trong cuộc họp nhưng lại kết thúc mà chưa hỏi.	Chuẩn bị một câu hỏi và hỏi trong cuộc họp.	Năm phút trước cuộc họp nhóm vào thứ Tư.	Ghi lại xem tôi có thực sự hỏi câu đã chuẩn bị hay không.
Đời sống hằng ngày	Những việc nhà nhỏ cứ bị trì hoãn đến tối Chủ nhật.	Dọn phòng trong 15 phút.	Thứ Bảy sau bữa sáng.	Đánh dấu hoàn thành sau khi đủ 15 phút.

Điều quan trọng không phải là những kế hoạch này trông ấn tượng đến đâu.

Điều quan trọng là đến cuối tuần, mỗi kế hoạch đều cho bạn một chút thông tin.

Nếu kế hoạch không diễn ra, hãy xem lại kế hoạch trước khi phán xét bản thân

Giả sử thứ Ba đến và bạn không hoàn thành 20 phút luyện tập.

Chỉ riêng điều đó chưa cho bạn biết lý do.

Có thể một việc gấp khiến bạn về muộn. Có thể “sau bữa tối” không phải là tín hiệu phù hợp. Có thể bạn có đủ 20 phút, nhưng bản thân nhiệm vụ vẫn chưa đủ rõ.

Một lần xem lại hữu ích sẽ tách các vấn đề đó ra.

Nếu thời gian không thực tế, hãy đổi thời gian.

Nếu hành động quá lớn, hãy làm nó nhỏ hơn.

Nếu bạn nhiều lần đến đúng thời điểm đã định mà vẫn không bắt đầu, bạn đã học được một điều khác: chỉ đặt thời gian có thể không giải quyết được trở ngại đó.

Đây cũng là một giới hạn quan trọng của mẫu này. Một kế hoạch một trang không thể loại bỏ bệnh tật, trách nhiệm chăm sóc người khác, ca làm khó đoán, kiệt sức, kỹ năng còn thiếu hoặc những hoàn cảnh nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn. Viết ra một hành động cũng không bảo đảm rằng bạn chắc chắn sẽ làm được.

Vai trò của mẫu này nhỏ hơn: làm cho lần thử tiếp theo đủ cụ thể để bạn thấy chuyện gì đã xảy ra và điều chỉnh lại.

Một trang nối mục tiêu với tuần này

Bốn phần trả lời bốn câu hỏi khác nhau.

Tình huống cho biết thay đổi cần diễn ra ở đâu.

Hành động biến một ý định rộng thành thứ có thể nhìn thấy.

Thời gian cho hành động đó một chỗ trong tuần thực tế của bạn.

Cách kiểm tra cho bạn bằng chứng để quyết định tuần sau nên giữ gì và thay gì.

Đó là lý do “học hai lần trong tuần này” vẫn chưa đầy đủ: đã có hành động, nhưng chưa có tình huống rõ ràng để bắt đầu.

“Thứ Ba lúc 8 giờ tối” cũng chưa đầy đủ: đã có thời gian, nhưng chưa có hành động.

“Thuyết trình tốt hơn” cho bạn hướng đi, nhưng không cho biết tuần này sẽ thử điều gì.

Bạn không cần lập kế hoạch cho toàn bộ quá trình thay đổi của mình trên một tờ giấy.

Bạn chỉ cần đủ cụ thể để bước tiếp theo có thể diễn ra.

Một kế hoạch nhỏ cho tuần này

Hãy bắt đầu bằng một câu:

Tuần này, tôi muốn thay đổi [tình huống]. Khi [thời gian hoặc tình huống] đến, tôi sẽ [hành động]. Tôi sẽ biết mình đã thử nếu có [bằng chứng có thể nhìn thấy].

Nếu tuần đó diễn ra khác kế hoạch, trang này không trở nên vô ích. Bạn vẫn có một điều cụ thể để điều chỉnh cho lần thử tiếp theo.

Một kế hoạch phát triển bản thân không cần dự đoán bạn sẽ trở thành người như thế nào.

Lúc này, chỉ cần bạn nhìn thấy mình sẽ thử điều gì tiếp theo là đủ.